مقالات
اختلالات روانپزشکی کمتر شناختهشده اما شایع (بخش اول)
اختلالات روانپزشکی کمتر شناختهشده اما شایع
اختلالات روانپزشکی کمتر شناخته یکی از موضوعات مهم روان شناسی عمومی است زیرا مردم تصور میکنند فقط بیماری هایی مانند افسردگی یا اسکیزوفرنی اهمیت دارد و مهم هستند اما در واقع تعداد زیادی اختلالات روانپزشکی وجود دارند که کمتر نامشان را شنیدهایم ولی در اطرافمان زیاد دیده میشود. در این نوع بیماری ها افراد زیادی رنج میبرند حتی با اینکه خودشان بدانند!
🧠 چرا شناخت این اختلالات روانپزشکی مهم است؟
شناخت این اختلالات روانپزشکی کمتر شناخته شده اهمیت فراوانی دارد، زیرا خیلی از افراد همان طور که گفته شد دچار این نوع اختلالات روانپزشکی هستند و سال ها با این مشکلات زندگی میکنند بدون اینکه متوجه آن باشند و یا حتی بدانند که این نوع اختلالات قابل درمان هستند. این نوع افراد ممکن است خودشان را متفاوت، ضعیف، حساس، کم ارزش و… بدانند و تصور کنند که این حالشان بخشی از شخصیتشان است؛ درحایکه این مشکلات میتواند ریشه در نوع رفتار و محیط اطرافشان باشد. از سوی دیگر، شناخت این اختلالات روانپزشکی از برخورد و قضاوت نادرست اطرافیان هم جلوگیری میکند. به طور مثال زمانیکه یک فرد مبتلا به وسواس یا اضطراب سلامت، مدام در مورد افکارش در حال صحبت است یا به پزشک مراجعه میکند، اطرافیان شاید او را به “ضعف اعصاب” یا “وسواس بیخود” متهم کنند؛ در صورتیکه او به کمک تخصصی نیاز دارد، نه سرزنش!
همچنین، آگاهی از این اختلالات روانپزشکی میتواند از خوددرمانی یا مراجعه به منابع نامعتبر جلوگیری کند. برخی افراد ممکن است بهجای مراجعه به روانپزشک، راهحلهای اشتباه مثل مصرف خودسرانه دارو، اعتیاد به الکل یا دوری از اجتماع را انتخاب کنند که وضعیت را بدتر میکند.
در نهایت، مهم است بدانیم که این اختلالات، اگرچه ممکن است مزمن باشند، ولی در بیشتر موارد با درمانهای علمی و تخصصی، قابل کنترل و حتی درمان هستند. مراجعه به روانپزشک یا روانشناس میتواند کیفیت زندگی فرد را بهبود بدهد و او را از رنجهای بیدلیل رها کند.
✔️اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder – GAD)
اختلال اضطراب فراگیر (GAD) یکی از شایعترین اما کمتر شناختهشدهترین مشکلات روانپزشکی است که با نگرانی مداوم، افراطی و غیرقابلکنترل در مورد مسائل مختلف زندگی همراه است؛ حتی وقتی دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. این نوع اضطراب با اضطراب طبیعی تفاوت دارد؛ چون در اضطراب طبیعی، فرد فقط در موقعیتهای خاص (مثل امتحان یا مصاحبه) مضطرب میشود و بعد از آن آرام میگیرد، اما در GAD نگرانیها دائمی هستند و اغلب از موضوعی به موضوع دیگر تغییر میکنند. علائم این اختلال هم ذهنی است و هم جسمی؛ مثل دلشوره دائمی، افکار مزاحم، خستگی، کمخوابی، سردرد، گرفتگی عضلات، تپش قلب و مشکلات گوارشی. افرادی که سابقه خانوادگی اضطراب دارند، کسانی که در کودکی آسیبهای روانی دیدهاند، یا افرادی که کمالگرا و بیشازحد مسئولیتپذیر هستند، بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال قرار میگیرند. اگر GAD درمان نشود، میتواند زندگی فرد را بهطور کامل مختل کند؛ ممکن است تمرکز از بین برود، روابط اجتماعی و شغلی آسیب ببیند، فرسودگی ذهنی و جسمی رخ دهد و حتی فرد به سمت مصرف مواد یا افسردگی سوق پیدا کند. خوشبختانه درمان مؤثر برای GAD وجود دارد؛ رواندرمانی (بهویژه درمان شناختی-رفتاری یا CBT) به فرد کمک میکند نحوه نگرش به نگرانیها را تغییر دهد و کنترل ذهنش را به دست بگیرد، در برخی موارد نیز دارودرمانی (مانند داروهای ضد اضطراب یا ضدافسردگی) تجویز میشود. علاوه بر این، تغییر سبک زندگی شامل ورزش منظم، تمرینات تنفس عمیق، کاهش مصرف کافئین و استفاده از روشهای آرامسازی نیز نقش مهمی در بهبود علائم دارند. به همین دلیل، آگاهی از این اختلال و مراجعه به روانپزشک میتواند گامی مهم در بازگشت به زندگی آرام و طبیعی باشد.
اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder – GAD)
✔️اختلال اضطراب سلامت (Health Anxiety)
اختلال اضطراب سلامت که قبلاً به آن «هیپوکندریا» گفته میشد، یکی از اختلالات روانپزشکی شایع روانپزشکی است که در آن فرد بهطور مداوم نگران سلامتی خود است و تصور میکند به بیماریهای جدی مبتلا شده، حتی اگر هیچ نشانه واقعی یا آزمایش پزشکی این موضوع را تأیید نکند. این نگرانیها دائمی و مزمن هستند و معمولاً از یک بیماری به بیماری دیگر تغییر میکنند؛ مثلاً یک روز فرد فکر میکند دچار سرطان شده و روز دیگر نگران بیماری قلبی است. تفاوت اضطراب سلامت با مراقبت طبیعی از بدن این است که این نگرانیها افراطی و خارج از کنترل هستند و بر زندگی روزمره فرد سایه میاندازند. علائم معمول شامل چک کردن مداوم بدن برای یافتن نشانههای بیماری، مراجعههای مکرر به پزشک، درخواست آزمایشهای غیرضروری، خواندن بیشازحد مطالب پزشکی (گوگلکردن علائم) یا برعکس، اجتناب کامل از پزشک برای فرار از شنیدن خبر بد است. این اختلال معمولاً در افرادی بروز میکند که سابقه خانوادگی بیماری دارند، یا در گذشته تجربه بیماری سخت یا از دست دادن عزیزان را داشتهاند و گاهی هم به دلیل اضطراب کلی یا وسواس ذهنی شکل میگیرد. اگر این مشکل درمان نشود، میتواند باعث استرس مزمن، افسردگی، مشکلات شغلی و خانوادگی و هزینههای مالی زیاد برای پیگیریهای پزشکی بیمورد شود. درمان این اختلال معمولاً با رواندرمانی (بهویژه درمان شناختی-رفتاری یا CBT) انجام میشود تا فرد یاد بگیرد افکار وسواسی را کنترل کند و از چرخه معیوب نگرانی رها شود؛ در برخی موارد هم داروهای ضداضطراب یا ضدافسردگی کمککننده هستند. مراجعه به روانپزشک و دریافت کمک تخصصی، میتواند کیفیت زندگی این افراد را به طرز چشمگیری بهبود ببخشد.
اختلال اضطراب سلامت (Health Anxiety)
✔️اختلال وسواس فکری-عاملی (OCD) با اشکال پنهان
اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) تنها به شستن مکرر دستها یا چککردن قفل در محدود نمیشود؛ یکی از اشکال کمتر شناختهشده و پنهان وسواس، وسواس فکری بدون اجبارهای رفتاری قابلمشاهده است. در این نوع وسواس، فرد درگیر افکار مزاحم، ناخواسته و تکرارشوندهای میشود که باعث اضطراب شدید میشوند؛ مثل افکار کفرآمیز، افکار خشن، نگرانیهای وسواسی درباره اخلاقیات، پاکی، سلامت یا حتی افکار شکاکانه درباره روابط. این افکار بهطور مداوم وارد ذهن میشوند و فرد نمیتواند آنها را متوقف کند، حتی اگر بداند غیرمنطقی هستند. در برخی موارد، فرد برای کاهش اضطراب ناشی از این افکار، دست به اعمال ذهنی خاصی میزند؛ مثلاً دعا کردن بهطور افراطی، شمارش در ذهن، یا بازبینی مکرر افکار قبلی، اما چون این اعمال ظاهری ندارد، اطرافیان متوجه وسواس او نمیشوند. همین موضوع باعث میشود این اختلال دیر تشخیص داده شود یا فرد احساس شرم و گناه کند و برای مدت طولانی به تنهایی با آن بجنگد. اختلال وسواس پنهان میتواند زندگی فرد را بهشدت مختل کند؛ تمرکز، روابط اجتماعی و آرامش روانی از بین میرود و فرد ممکن است دچار افسردگی شود. درمان OCD پنهان معمولاً با رواندرمانی (بهخصوص درمان شناختی-رفتاری یا ERP یعنی مواجهه و جلوگیری از پاسخ) و در برخی موارد با دارودرمانی انجام میشود. مراجعه به روانپزشک یا روانشناس متخصص، میتواند به فرد کمک کند تا این چرخه افکار مزاحم را متوقف کرده و به آرامش ذهنی برسد.
اختلال وسواس فکری-عاملی (OCD) با اشکال پنهان
بسیاری از اختلالات روانپزشکی مانند افسردگی یک اختلال شناخته شده است درحالیکه تعداد زیادی از این دست اختلال ها وجود دارند که برا عموم مردم ناشناخته هستند و ممکن است با آن هروز درگیر باشند اما خود از آن بی اطلاع باشند یا شاید ممکن است این نوع اختلالات روانپزشکی را عادی بدانند. این نوع اختلالات روانپزشکی اگر ادامه پیدا کنند میتواند باعث فرسودگی ذهن، آسیب به روابط، افت کیفیت زندگی و یا حتی منجر به مشکلات جسمی شوند. آگاهی از این اختلالات روانپزشکی گام اول برای درمان است. بعضی از افراد به دلیل قضاوت یا ناآگاهی مشکلات خود را پنهان میکنند و بجای مراجعه به متخصص با روشهای نادرست به خود درمانی روی میآورند که نتیجهای جز بدتر شدن اوضاع به همراه ندارد. بنابراین، اگر در خود یا اطرافیانتان علائم این اختلالات را مشاهده کردید، توصیه میشود به یک روانپزشک یا روانشناس مراجعه کنید. رواندرمانی و دارودرمانی به کمک علم روز میتوانند به بازگشت آرامش ذهنی، بهبود کیفیت زندگی و رهایی از رنجهای بیدلیل کمک کنند. مراجعه به متخصص، نشانه ضعف نیست؛ بلکه نشاندهنده شجاعت در پذیرش و حل مشکلات است.